In deze rubriek neemt Gilberto Squizzato, ecologisch hovenier van de gemeente Leeuwarden, ons mee naar buiten. Deze keer vertelt hij hoe een wandeling van twee studenten uitgroeide tot een jaarlijks project dat inmiddels honderden amfibieën helpt oversteken langs de Potmarge.
Overwinteren
Amfibieën kunnen slecht tegen vorst en houden daarom een winterrust. Soorten zoals de groene kikker, bastaardkikker, meerkikker en bruine kikker overwinteren in de modder op de bodem van vijvers, sloten en kleine rivieren. De gewone pad en de kleine watersalamander, en soms ook de bruine kikker, kiezen juist voor een droge, vorstvrije plek. Zij kruipen weg in oude muizenholen, onder stenen of boomwortels, of diep in de strooisellaag.
Op de foto een kleine watersalamander.
De grote voorjaarstrek
Wanneer in het voorjaar de temperatuur stijgt, ontwaken de dieren uit hun winterrust en begint de voorjaarstrek. Ze verlaten hun schuilplaatsen en trekken naar ondiepe wateren om te paren. Tijdens deze trektocht zijn amfibieën kwetsbaar. Ze vormen een gemakkelijke prooi voor roofdieren en lopen bovendien groot gevaar op wegen en fietspaden. Daar eindigt hun tocht vaak onder de wielen van auto’s en fietsen of onder de voeten van voorbijgangers.
Het Potmargegebied, met zijn waterpartijen en natuurlijke vegetatie, is een ideale biotoop voor amfibieën. Ze komen er dan ook in grote aantallen voor. Juist daardoor is het risico tijdens de voorjaarstrek groot, vooral langs het drukke fiets- en wandelpad bij het riviertje. Om het aantal verkeersslachtoffers te verminderen, loopt hier inmiddels al jaren een bijzonder project.
Op de foto: 2 bruine kikkers.
De telresultaten door de jaren heen, opvallend is het grotere aantal amfibieën tijdens de corona-lockdown.
Een plan dat begon met een simpel idee
Het initiatief begon in 2012. Twee studenten van Hogeschool Van Hall Larenstein, Tariq en Carlijn, zagen tijdens wandelingen langs de Potmarge dat veel amfibieën tijdens hun trek werden platgereden. Zij volgden de opleiding Wildlife Management en waren echte liefhebbers van amfibieën. De vele dode dieren op het fietspad grepen hen aan en motiveerden hen om in actie te komen.
Ze namen contact met mij op met een duidelijke vraag: “Wij willen dit stoppen. Kunnen jullie ons helpen?” Hoewel de gemeente ruime ervaring had met het beheer van de openbare ruimte, maakte het beschermen van amfibieën op fietspaden nog geen deel uit van het werkpakket.
Na enkele telefoongesprekken en een brainstormsessie ontstond een plan: het plaatsen van schermen langs het fietspad. Maar wat voor schermen? De buitendienst gebruikte kunststof schermen rondom nieuw aangeplante bomen om water vast te houden. Die bleken ook geschikt als tijdelijke amfibieënschermen. Na overleg met collega’s werd toestemming gegeven om deze te gebruiken.
Emmers die levens redden
Samen met studenten en docenten werd vervolgens een plan gemaakt. Op woensdag 29 februari 2012 om 8.30 uur vertrok de heemploeg naar de Potmarge met schermen, palen en gereedschappen. Studenten hadden medestudenten geworven als vrijwilligers om te helpen.
Langs de schermen werden emmers ingegraven. De amfibieën lopen tegen het scherm aan, volgen dit en vallen in de emmers. ’s Ochtends vroeg en ’s avonds controleren studenten de emmers, tellen en registreren zij de soorten en zetten de dieren veilig over naar het water.
Inmiddels zijn er speciale schermen aangeschaft en het project is uitgegroeid tot een jaarlijkse traditie. Elk voorjaar werken nieuwe studenten samen met de gemeente aan het plaatsen van de schermen langs de Potmarge. Het is een waardevol praktijkproject binnen de opleiding én een mooi voorbeeld van duurzame samenwerking tussen onderwijs en gemeente Leeuwarden.
Het fietspad in de Potmarge met schermen die padden opvangen.