Ratten en muizen
Muizen en ratten maken al eeuwenlang deel uit van onze natuur. In hun natuurlijke leefgebied veroorzaken ze meestal geen overlast. Maar ze komen steeds vaker naar onze woonwijken. Daar vinden ze gemakkelijk voedsel, warmte en bescherming tegen vijanden zoals uilen, marterachtigen, vossen en katten. Grote aantallen muizen en ratten in woonwijken kunnen leiden tot geluids- en geuroverlast, knaagschade en een gevoel van onveiligheid. Bestrijding is lastig en de vrijgekomen plekken worden al snel weer ingevuld door nieuwe individuen. Hieronder leest u meer over hoe we samen overlast van deze diersoorten kunnen aanpakken.
Even kennismaken
Muizen en ratten zijn nuttige dieren. Ze eten een deel van het zwerfafval op, zorgen voor minder aangekoekt vet in de riolen, zorgen voor verspreiding van zaden en dienen als voedsel voor roofdieren.
In Nederland komen veel verschillende soorten muizen en ratten voor. Soorten zoals de bosmuis, veldmuis en de spitsmuis zijn zelfs wettelijk beschermd. Overlast rondom woningen wordt vaak veroorzaakt door de huismuis, de bruine rat of de zwarte rat. Deze soorten mag je bestrijden.
Deze soorten zijn vooral ’s nachts actief. De huismuis eet graag vet- en koolhydraat voedsel zoals graan, zaden, noten, insecten en wormen. Ratten eten graag eiwit- en zetmeelrijk voedsel zoals graan, zaden, slakken, kikkers, jonge muizen en vogeleieren. Beide eten ook vlees en kaas en onverwachte dingen zoals zeep, kaarsen, lijm, kranten, kabels en isolatiemateriaal. Ze plassen veel, vooral op onbekend terrein. De geur helpt om hun weg terug te vinden en om hun territorium te markeren.
Muizen en ratten leven in groepen en kunnen zich razendsnel voorplanten.
| Soort | Aantal nesten per jaar | Aantal jongen per nest | Geslachtsrijp | Leeftijd in het wild |
| Huismuis | 5-10 | 4-9 | 2 maanden | 1-2 jaar |
| Bruine rat | 3-5 | 1-15 | 3-4 maanden | 1-4 jaar |
| Zwarte rat | 3-6 | 4-10 | 2-3 maanden | 1-3 jaar |
Huismuizen maken hun nesten onder struiken, heesters en heggen, in graanakkers, rietvelden en verwilderde tuinen, maar ook in woningen, schuren, pakhuizen, winkels, boerderijen en stallen. Bruine ratten maken hun nesten in oevers, tussen stenen, onder bestrating, in riolen en aan de voet van bomen. Maar ook tussen balen hooi of stro, onder vloeren en tussen muren. De zwarte rat maakt nesten in nissen, scheuren van muren, onder rommelhopen, in kruipruimtes en op zolders.
Een plaag?
Als mensen op straat of in de tuin muizen of ratten zien lopen, spreekt men al snel van een plaag. Maar deze dieren wonen al heel lang met ons samen en zullen dat altijd blijven doen. Vaak zonder overlast. Er is pas sprake van een plaag wanneer de dieren voor opmerkelijke hinder of aanzienlijk gevaar voor de gezondheid zorgen. Hoor je geknaag of zie je keutels en aangevreten verpakkingen, handel dan zo snel mogelijk. Doordat ze zich snel voortplanten kan je binnen enkele weken toch met een heuse plaag opgescheept zitten.
Samen aanpakken
Muizen en ratten voorkomen is makkelijker dan bestrijden. In beide gevallen werkt het beter als de bewoners, ondernemers en gemeente hierin samen werken.
Wat doet de gemeente tegen ratten?
- Laat afval en zwerfafval met regelmaat ophalen en opruimen.
- Controleert en herstelt verzakkingen en schade aan riolen.
- Bestrijdt muizen en ratten in openbare gebouwen.
- Informeert inwoners en ondernemers over manieren waarop zij overlast door muizen en ratten kunnen voorkomen.
- Handhaaft op bijzetten en veroorzaken van zwerfafval.
Wat kunnen inwoners en ondernemers doen?
- Voorkom dat ze binnen kunnen komen. Maak gaten en kieren dicht of dek ze af met gaas.
- Berg voedsel op in harde plastic bakken of glazen potten. Zowel in huis als in de garage of schuur.
- Laat geen etensresten achter in huis, op het balkon, in de tuin of op straat.
- Voorkom zwerfafval en zet geen afval op je balkon, in de tuin of naast de afvalcontainers.
- Voer geen vogels of eenden in de openbare ruimte. Ze kunnen zelf hun voedsel vinden en van menselijk voedsel kunnen ze gezondheidsproblemen krijgen.
Wat kunnen verhuurders doen?
- Informeer huurders over manieren waarop zij overlast door muizen en ratten kunnen voorkomen.
- Ondersteun huurders met het dichten van gaten en kieren.
- Spreek huurders aan op vervuiling.
- Help om alle gezamenlijke ruimtes, trappenhuizen en tuinen schoon en plaagdiervrij te houden.
Let op met vangen en doden!
Een bewoner, verhuurder of ondernemer mag op eigen terrein huismuizen en bruine en zwarte ratten (laten) vangen en doden. De vrijgekomen plek wordt echter al snel weer ingevuld door nieuwe muizen/jongen. Om overlast aan te pakken is het dus vooral belangrijk om beschikbaarheid van voedselbronnen en schuilplekken te voorkomen.
Laat je goed informeren over bestrijdingsmiddelen. Veel soorten gif en lijmplanken zijn inmiddels verboden. Bij gebruik van vallen en gif kunnen ook andere dieren slachtoffer worden. Plaats deze dus liever binnen.
Draag handschoenen als je dode muizen/ratten of hun uitwerpselen aanraakt of was je handen daarna heel goed. Verzamel de resten van muizengif en lever deze in bij het klein chemisch afval.