Hoe ziet jacobskruiskruid eruit?

Jacobskruiskruid is een felgeel bloeiende plant die vanaf de tweede helft juni tot in oktober bloeit. Belangrijk kenmerk zijn de paars gekleurde stengels waaraan de bloemen groeien. De bladeren hebben gelobde randen en zijn donkergroen. Er zijn algemene plantensoorten die op het eerste gezicht wel wat op Jacob Kruiskruid lijken. Het is dus altijd handig om de plant even te vergelijken met een foto:

Waar komt jacobskruiskruid voor?

Jacobskruiskruid komt van oudsher in Nederland voor. Sinds de zeventiger jaren van de vorige eeuw neemt de plant toe in Nederlandse graslanden. Dit komt vooral door wegenbouw en de vorming van nieuwe natuur.

De plant staat het liefst op niet al te voedselrijke zandgronden. Op de klei is hij vooral te vinden op bodems die verstoord zijn door intensieve begrazing of ruig maaien. Het kruid is een zogenaamde pionier: een van de eerste soorten die zich vestigt op omgewoelde grond. Op een onverstoorde bodem zal de plant op lange termijn verdrongen worden door andere soorten.

Waard voor de biodiversiteit

Voor de biodiversiteit is het een waardevolle plant: de Vlinderstichting schrijft dat er meer dan 150 Nederlandse soorten insecten bekend zijn die de plant gebruiken als voedselplant, waaronder 32 soorten bijen. Van 27 soorten dagvlinders (de helft van alle Nederlandse soorten) zijn waarnemingen op jakobskruiskruid bekend. Negen van die dagvlinders zijn Rode Lijst-soorten, soorten dus die kwetsbaar zijn en worden bedreigd.

Ook gebruiken meer dan 30 soorten insecten de plant om zich voort te planten. Van die 30 soorten zijn er zelfs een paar die helemaal op jakobskruiskruid zijn gespecialiseerd en dus uitsterven als de plant verdwijnt. De sint-jacobsvlinder (Tyria jacobaeae) is hiervan een voorbeeld. De zwart met geel gestreepte rupsen slaan de gifstoffen van de plant op in hun lichaam en zijn daarmee oneetbaar voor hun meeste vijanden.

Het gaat met de insecten in Nederland niet goed: in de laatste 25 jaar is bijna 80% verdwenen. De gemeente vindt het daarom belangrijk om deze soortgroep te ondersteunen.

Over de giftigheid van de plant

Jacobskruiskruid is giftig. De plant produceert zogenaamde pyrrolizidine alkaloïden die zeer giftig zijn voor mensen en grote grazers, zoals paarden en koeien. De giftige stof zit in de hele plant, met de hoogste concentratie in de bloemen. Schapen en geiten zijn niet vatbaar voor het gif. In het veld wordt Jacobskruiskruid niet gegeten door grazende dieren vanwege de bittere smaak. Maar als het kruid belandt in kuil of hooi, verliest het de bittere smaak en kan vee het toch binnen krijgen.

Verspreiding

Het zaad van Jacobskruiskruid verspreidt zich vooral in augustus. Op plekken waar gemaaid is kan de plant opnieuw bloeien en dan ook in september nog zaad dragen. Het zaad wordt vooral door de wind verspreid. Binnen vijf meter van de plant is het meeste zaad al uit het pluis verdwenen. Op een afstand van meer dan 25 meter is de zaadverspreiding haast verwaarloosbaar. Als veilige marge kan dan ook een afstand van 50 meter worden aangenomen.

Jakobskruiskruid kan niet kiemen in dicht en bemest grasland. Ook in minder bemeste omstandigheden met een gesloten zode vindt nauwelijks kieming plaats. Bron: Vlinderstichting

Bestrijding jacobskruiskruid

Omdat de plant inheems is en van waarde voor de biodiversiteit, is het niet wenselijk om hem overal te bestrijden of uit te roeien. Over het algemeen is de aanwezigheid van de soort geen reden voor ongerustheid. Wanneer er een reëel risico bestaat dat het kruid in kuil of hooi belandt, dan is het nemen van maatregelen wel noodzakelijk.

Als het om weinig planten gaat is handmatige verwijdering een goede optie. Als jakobskruiskruid veel voorkomt kan dit met maaibeheer tegen worden gegaan. De Vlinderstichting adviseert tweemaal per jaar te maaien, waarbij de eerste maaibeurt na half juli is. Dit zorgt dat de plant vóór de bloei wordt afgemaaid. De hergroei wordt verwijderd in de tweede maaibeurt van eind augustus, begin september. 

Volgens het Louis Bolk-instituut is het optimale tijdstip van maaien als de bloemknoppen van de helft van de planten geel begint te kleuren. Dit is meestal in de tweede helft van juni. Dit moet vervolgens nog 1 á 2 keer worden herhaald zodra weer de bloemknoppen van de helft van de planten op het punt staat geel te worden.

Ook de gemeente bestrijdt de plant als deze op gemeentegrond voorkomt en risico’s oplevert voor naburig vee.

Bronnen en meer informatie

De informatie op deze website is afkomstig van:

De Vlinderstichting | Jakobskruiskruid

Biologie en beheersing van Jacobskruiskruid, brochure van het Louis Bolk-instituut