De gemeente Leeuwarden telt maar liefst zestigduizend bomen, die minstens één keer per drie jaar onderhoud krijgen. Daarnaast staan er nog vele tienduizenden bomen in bossen en plantsoenen. Niks meer aan doen, zou je gekscherend kunnen zeggen, maar die vlieger gaat niet op. Er zit een hele wereld van plannen en daadkracht achter iedere boom. Dat gaat van verzorgen tot kappen tot aanplanten. Nico Kelderhuis is beheerder groen en dagelijks betrokken bij het uitvoeringsprogramma vergroening van de gemeente Leeuwarden.
Aandacht voor bomen, voor groen in de stad, is actueel en pure noodzaak. “Je moet weten dat 5300 van die zestigduizend bomen in een slechte conditie verkeren. We delen de gemeente op in drie delen en controleren ieder jaar zo’n twintigduizend bomen. De laatste tien jaar zijn er veel zieke en dode bomen geconstateerd. Dat zorgt voor onveilige situaties. Sommige bomen moeten daarom gekapt worden. In principe planten we daar altijd nieuwe bomen voor terug”, vertelt Nico. Het uitgangspunt is dat een boom gezond oud kan worden en genoeg ruimte heeft om te groeien. “Het liefst zien we dat een boom veertig tot zestig jaar oud kan worden. De ruimte die een boom daarvoor nodig heeft, verschilt per soort. Grotere bomen zoals eiken en wilgen hebben meer ruimte onder de grond nodig dan bijvoorbeeld een lijsterbes. We proberen altijd uit te gaan van de grotere soorten omdat die het meest bijdragen aan een gezonde leefomgeving. Lukt dat niet dan schalen we af naar kleinere en bomen die minder oud kunnen worden.”
Wel of niet planten?
Optimale omstandigheden voor een gezonde groei van een boom is van groot belang, want het kan wel twintig jaar duren voordat we van een boom de optimale voordelen krijgen. We kijken ver vooruit.
Verbeteren
“Een boom kan om allerlei redenen ziek worden, en het komt regelmatig voor dat de locatie de boosdoener is. De plek kan door kabels en leidingen te beperkt zijn voor een gezonde groei. En door een hoge grondwaterstand groeit een boom ook niet goed. Soms krijgt een boom gewoon te weinig zuurstof doordat in de loop der jaren het gebruik van de grond veel intensiever is geworden. Die grond is verdicht. Er gaat bijvoorbeeld meer en zwaarder verkeer overheen. De situatie is dan niet meer zoals jaren geleden. Op zo’n moment gaan we op zoek naar mogelijkheden om de groeiplaats te verbeteren voor de nieuwe boom en zoeken we ook uit wélke boom ervoor terug moet komen. Niet iedere soort gedijt op dezelfde plek even goed.”
Voordelen
De afgelopen twee jaren zijn er om die genoemde redenen honderden bomen gekapt. “Daar planten we bomen voor terug. En we planten er ook nog eens 763 extra. We zijn ons heel bewust dat groen, met name in de stad, enorm belangrijk is. Dat hebben we niet zelf bedacht, daar is gedegen onderzoek naar gedaan. Het is bewezen dat bomen een positieve invloed hebben op ons welzijn. Mensen hebben minder last van stress en depressie als er bomen in de leefomgeving staan. Iemand die zich niet goed voelt of ziek is heeft minder pijnstilling nodig als er zicht is op bomen. Vanuit een ziekenhuis bijvoorbeeld. Bomen zorgen voor schaduw en voor minder hittestress. Iedereen weet: dan slaap je beter. En dat heeft weer zijn invloed op je dagelijkse functioneren. Bomen nemen ook nog eens CO2 op en halen fijnstof uit de lucht. Kortom, bomen betekenen enorm veel voor mens en dier. Die voordelen noemen we: ecosysteemdiensten.”
Niet iedere boom biedt dezelfde voordelen ofwel heeft dezelfde waarden. Bomen met grote kronen leveren de meeste schaduw en veel koelte. Andere bomen halen weer meer schadelijke stoffen uit de lucht en weer een andere boom neemt veel water op, wat zijn voordelen heeft op natte locaties. “Dat zoeken we allemaal uit. We kunnen inmiddels putten uit enorm veel data die in de loop der jaren verzameld zijn. We zoeken op basis daarvan precies uit waar een boom zo optimaal mogelijk kan groeien en van waarde kan zijn. Die gezonde groei is van groot belang, want het kan wel twintig jaar duren voordat we van een boom de optimale voordelen krijgen. We kijken ver vooruit. Een voorbeeld: beuken krijgen het de komende jaren moeilijk, want die kunnen niet goed tegen de veranderende klimaatomstandigheden. Daar buigen we ons al over en zoeken naar oplossingen.”
Voorloper
Samen met andere gemeenten, bedrijven en de universiteit van Wageningen wordt er constant onderzoek gedaan naar de verschillende boomtypen en in welke omgeving ze het beste tot hun recht komen. “Wij zijn daar niet als enigen mee bezig. Er wordt nationaal en internationaal aan deze ‘vergroening’ gewerkt. Als gemeente is Leeuwarden wel één van de voorlopers.” Vooral het kappen van bomen in oude bestaande wijken zorgt regelmatig voor enige ophef. “Daar zijn vaak smalle straten met veel bekabeling onder de grond en veel bestrating. Dan moet je soms bomen kappen omdat ze daar niet goed groeien of ziek worden. Dat vindt natuurlijk niemand leuk. Het gaat mensen soms echt aan het hart als er een boom moet verdwijnen. Het is dan flink puzzelen om er eentje op een betere plek terug te planten. In nieuw te ontwikkelen wijken zijn er normen voor de aanplant van groen. De zogenoemde 3-30-300-regel. Inwoners moeten uitzicht hebben op minstens drie volwassen bomen, minimaal dertig procent van het gebied moet bedekt zijn met boomkronen en er moet toegang zijn tot een park, bos of natuurgebied van een behoorlijke omvang binnen driehonderd meter. Het is onder meer de reden dat we de komende tien jaar 6750 bomen extra planten.”
“Dat is mooi, maar het kappen van bomen is nog altijd lastig voor omwonenden. Het is dan goed te weten dat we er in aantallen en qua kroonbedekking netto op vooruit gaan. Zowel het Bedrijfsbureau, de Buitendienst, Stedenbouw en Mobiliteit en de afdeling Civiele Techniek zijn hier de komende jaren volop mee bezig. Er is de afgelopen tijd op verschillende locaties in de gemeente vergroend en in de binnenstad zijn er groene locaties gerealiseerd bij het Waagplein en het Beursplein. En de Nieuwestad wordt flink groener.”
Meer weten over bomenonderhoud in de gemeente?
Kijk op www.groenleeftinleeuwarden.nl/boom.